Sygnały ostrzegawcze w rozwoju psychoruchowym dziecka do lat 3

Pierwsze 3 lata życia stanowią podstawę rozwoju psychoruchowego człowieka dorosłego. Wszelkie nieprawidłowości w tym okresie wymagają wczesnej interwencji diagnostyczno- terapeutycznej. Zaniedbania w tym względzie zmniejszają szanse na prawidłowy rozwój i są niekiedy nie do odrobienia. Podstawową rolę we wczesnym wykrywaniu niepokojących sygnałów odgrywają rodzice, którzy we współpracy z pediatrami dokonują wnikliwej analizy, obserwacji i wyjaśnienia. Dziecko z nieprawidłowościami we wczesnym okresie rozwoju psychoruchowego wymaga szybkich, często wielospecjalistycznych badań medycznych- neurologicznych, audiologicznych, foniatrycznych, okulistycznych, metabolicznych, genetycznych oraz konsultacji psychologicznych, logopedycznych, kinezyterapeutycznych, pedagogicznych i często długotrwałej opieki tych specjalistów.

Diagnostyka przyczyn biologicznych jest niezbędna, mimo iż okazać się może, ze zaburzenia spowodowane są czynnikami społecznymi, emocjonalnymi, najczęściej jednak są spowodowane różnymi układami oddziałujących na siebie czynników.

Dla każdej funkcji psychicznej i fizycznej, zgodnie z prawami rozwoju, istnieje jej właściwy, odmienny okres szczególnego rozwoju anatomicznego i czynnościowego. Stymulacja, ćwiczenie danej funkcji właśnie w tym okresie daje optymalne wyniki. I tak, dla opóźnionych funkcji ruchowych optymalnym okresem rehabilitacji jest wiek między 3 a 6 miesiącem życia, dla zaburzeń słuchu 1 rok życia- poprzez aparatowanie i ćwiczenie mowy, dzieci maja szansę nauczyć się mówić.  Wady wzroku, w tym zez, musza być korygowane do 4 roku życia, aby dziecko widziało obuocznie. Oddziaływania terapeutyczne podejmowane w późniejszym okresie nie przynoszą już takich rezultatów.

Dla prawidłowego rozwoju psychoruchowego dziecka podstawowe znaczenie ma osobiste, pełne miłości zaangażowanie rodziców od pierwszych chwil życia dziecka, budujące więź emocjonalną i ułatwiające jego psychicznych potrzeb.

SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE.

Są opracowane w oparciu o wskaźniki rozwoju prawidłowego, w postaci określonych zachowań, prezentowanych przez większość dzieci w danym wieku ( norma statystyczna). Do badania małych dzieci użyto skal rozwojowych Denvera, Brunet-Lezine, Psyche Catell. Sygnały te opracowano od okresu noworodkowego w co trzymiesięcznych przedziałach do 1 roku życia w trzech podstawowych sferach rozwoju- U- umysłowej, E- emocjonalnej, R- ruchowej.

Sfera umysłowa ( poznawcza) obejmuje procesy percepcji zmysłowej, uwagi, pamięci, uczenia się i mowy i myślenia.

Sfera emocjonalno- społeczna obejmuje rozwój emocji i uczuć, więzi z bliskimi, czynności samoobsługowych i przystosowawczych.

Sfera ruchowa to rozwój kontroli postawy i lokomocji, koordynacji i precyzji ruchów.

Dla każdej sfery rozwoju, w podanych przedziałach wiekowych, wykazano po 3 najbardziej znamienne wskaźniki ( przejawy zachowań), które stanowią „kroki milowe” w kolejnych etapach rozwoju dziecka. Korzystając z tych sygnałów ostrzegawczych, pediatra może uchwycić zaburzenia tempa i rytmu psychoruchowego dziecka, co ułatwi i ukierunkuje proces diagnostyczno- terapeutyczny.

I miesiąc:

U– nie reaguje na silne dźwięki dzwonka, nie skupia wzroku przez chwilę na przesuwanej przed oczami grzechotce, nie wydaje innych dźwięków oprócz krzyku

E– nie przygląda się ludzkiej twarzy, nie przestaje płakać na czyjś widok, głos, przytulanie, nie płacze

R– nie unosi na chwile głowy chwiejnie w pozycji na brzuchu, niw wykonuje ruchu pełzania w pozycji na brzuchu, nie ściska palca włożonego do ręki.

UWAGA- przede wszystkim należy sprawdzić, czy dziecko widzi i słyszy, reaguje na bodźce dotykowe, nie przejawia wzmożonego lub obniżonego napięcia mięśniowego.

 

III miesiąc:

U– nie przygląda się otoczeniu, przedmiotom, nie śledzi osób i przedmiotów w ruchu, nie odwraca głowy za znikającym z pola widzenia obiektem, nie wydaje dźwięków głużenia, gruchania: „a-gu”, „e-che”

E– nie uśmiecha się na widok ludzkiej twarzy, nie płacze w sposób zróżnicowany na ból, głód i inne, nie ożywia się na widok przygotowań do karmienia

R-nie utrzymuje głowy prosto w pozycji siedzącej przynajmniej przez pół minuty, nie przewraca się z boku na plecy a w pozycji na brzuchu nie opiera się na przedramionach, nie utrzymuje podanej do rąk grzechotki, nie potrząsa nią

UWAGA-  należy obserwować czy aktywność dziecka jest zróżnicowana, czy nie występują opóźnienia w rozwoju ruchowym.

VI miesiąc:

U- nie chwyta przedmiotów jedna ręką pod kontrola wzroku, nie dotyka palcami swojego odbicia w lustrze, nie gaworzy i nie powtarza sylab w odpowiedzi na przemawianie „da-da”, „ba-ba”

E– nie odróżnia znanych twarzy od nieznanych, nie śmieje się głośno, nie wydaje okrzyków radości, nie odwraca głowy, gdy ktoś je woła

R– nie utrzymuje głowy podciągane do pozycji siedzącej, nie siedzi z podtrzymywaniem dłuższą chwilę, nie przewraca się z pleców na brzuch i odwrotnie, nie utrzymuje ciężaru ciała na nogach

UWAGA- Jeśli dziecko sześciomiesięczne wyłącznie głuży, a nie gaworzy ( nie wypowiada, nie powtarza wielu różnych sylab) może to sugerować uszkodzenie słuchu ( dzieci głuche odruchowo głużą, ale nie rozwijają w pełni gaworzenia).

IX miesiąc:

U– nie manipuluje przedmiotami, nie bawi się dwoma przedmiotami równocześnie nie naśladuje prostych czynności jak stukanie łyżką w stół, przewracanie kartek książeczki, nie naśladuje dźwięków mowy, nie wypowiada wielu sylab

E– nie odwzajemnia przywiązania do bliskiej osoby, uśmiechu, pieszczot, nie boi się obcych, nie bawi się w chowanego, nie szuka ukrytego przedmiotu, nie reaguje na krótkie  słowa- „daj”, „pa-pa”

R– nie siada i nie siedzi samo, nie stoi z podparciem, nie chwyta drobnych przedmiotów w palce

UWAGA- dziecko wyłącznie leżące w tym wieku, nie manipulujące przedmiotami, wymaga pilnej interwencji terapeutycznej

XII  miesiąc:

U- nie wkłada wypuszczając z dłoni małych przedmiotów do większych, np. klocka do kubka, nie naśladuje demonstrowanych czynności, np. mieszania łyżeczką w kubku, bazgrania ołówkiem

E– nie reaguje niepokojem na nieznane osoby i miejsca, nie rozumie zakazu „nie wolno”, nie wyraża swoich potrzeb inaczej niż płaczem

R– nie stoi samo przez moment, nie robi paru kroków z podtrzymywaniem, nie chwyta drobnych przedmiotów z udziałem kciuka

UWAGA- jeśli roczne dziecko nie próbuje siadać stawać, chodzić z pomocą, mówić, naśladować czynności, jest to sygnałem poważnych, globalnych zaburzeń rozwoju.

XVIII miesiąc:

U– nie wkłada i nie wyjmuje małych przedmiotów z większych, nie wskazuje przynajmniej jednej części ciała, nie mówi przynajmniej 5-8 słów

E– nie pokazuje palcem lub nie mówi o co prosi, nie naśladuje i nie pomaga w czynnościach codziennych, nie używa łyżeczki ani nie pije samo z kubka

R– nie chodzi samodzielnie, nie schyla się po zabawki, nie wspina się na sprzęty

UWAGA- szczególnie wnikliwej oceny wymaga rozwój mowy biernej i czynnej dziecka, jego zdolności do rozumienia prostych sytuacji z życia codziennego.

 

XXIV miesiąc:

U- nie wskazuje części ciała ani 2-4 nazwanych przedmiotów na obrazkach, nie buduje wieży z 4-6 klocków, nie potrafi dopasować różnokształtnych elementów do odpowiednich otworów, nie bazgrze, nie naśladuje kreski w rysowaniu, nie łączy po 2 słowa w zdaniu np. „mama da”

E– nie pomaga w prostych czynnościach domowych, nie rozbiera się, nie potrafi samo umyć rąk, nie zgłasza pragnień np. picia, jedzenia, nie wykonuje prostych poleceń- „weź lalę”, „daj pić”

R– nie chodzi po schodach trzymane za rękę, nie biega, nie kopie, nie rzuca piłki

UWAGA – jeśli dwuletnie dziecko nie przejawia dążeń do samodzielności, poznawania świata, należy zastanowić się czy wynika to bardziej z braku odpowiedniej stymulacji i warunków środowiskowych czy tez deficytów rozwojowych.

XXX miesiąc:

U- nie wskazuje przedmiotu według nazwy, nie naśladuje kresek pionowych i poziomych w rysowaniu, nie buduje prostych zdań

E– nie podejmuje prostych zabaw z dorosłymi, nie wykazuje inicjatywy, twórczości, brak zabaw tematycznych i konstrukcyjnych, nie wykonuje prostych czynności samoobsługi- mysie, jedzenie, ubieranie, sygnalizowanie potrzeb fizjologicznych, nie przejawia własnej woli

R– nie wchodzi i nie schodzi ze schodów samodzielnie, nie skacze z miejsca, nie podnosi szklanki z wodą lub kruchego przedmiotu

UWAGA-  jeśli dziecko w tym wieku jest nadmiernie ( symbiotycznie) związane z matką, nie przejawia zachowań świadczących o jego własnej odrębności, należy podjąć intensywne działania diagnostyczno- terapeutyczne.

XXXVI miesiąca:

U- nie rozpoznaje przedmiotów według użytku, nie buduje mostu z 3 klocków, nie próbuje rysować koła, nawlekać korali, nie mówi zdaniami, ma ubogi słownik, nie posługuje się wszystkimi częściami mowy, zaimkiem „ja”, nie mówi wyraźnie

E– nie przejawia własnego „ja”, własnej woli i pragnień, nie rozstaje się z matka, nie jest samodzielne w prostych czynnościach  życia codziennego , nie sygnalizuje i nie załatwia samodzielnie potrzeb fizjologicznych

R– nie stoi na jednej nodze przez chwilę, nie pedałuje na rowerku, nie próbuje wykonać szerokiego skoku.

UWAGA- Trzyletnie prawidłowo rozwijające się dziecko powinno całkowicie opanować umiejętności swobodnego poruszania się, samoobsługi w prostych czynnościach życia codziennego, posługiwania się zdaniami i bogatym słownictwem, oraz wykazywać własną psychiczna odrębność i autonomię.

lekarz pediatra Iwona Ptasiński,
Wodzisław Śląski
Materiały źródłowe
zalecenia eksperta pediatrii

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *